سینمای ایران در همه بزنگاههای تاریخیِ چهار دهه گذشته حضوری پرشور، تعیین کننده و چشمگیر داشته است. در هشت سال دفاع مقدس، سینمای ایران با فهرست بلند بالای و متنوعی از فیلم های جنگی، سهم به سزای ویگانه ای در تولید محتوای انقلابی ایفا کرده است. اگر قرار باشد سهمی برای «جنگ روایت ها» در هنگامه جنگ هشت ساله قائل شویم، قطعا سینمای ما توانسته در زمان خود و در اندازه بضاعتش نقش مهم وبسیار پیش برنده ای در این حوزه داشته است. خصوصا که در آن دوران بسیاری از مردم جامعه، مخاطب تولیدات سینما بوده اند. همانطور که می بینید سینما از همان ابتدای حوادث انقلاب در صف اولِ جنگ روایت ها، حی و حاضر بوده است.
در جنگ دوازده روزه هم در فرصت محدودی که در اختیار بود، سینما با ساخت چند فیلم تلاش کرد به این نیاز و مطالبه پاسخ گوید و روایتگر دغدغهمند گوشه ای از اتفاقات این جنگ باشد که فیلم «نیم شب» محصول چنین نگاهی بود. به جز این و همچنان که پیش بینی می شد تعداد زیادی از مستند سازان کشور آثار گوناگونی را در این حوزه تولید کردند وفیلمسازان آثار کوتاه داستانی نیز در گوشه و کنار کشور با ساخت مجموعه ای از فیلم هایی که مضمون کلی آنها جنگ دوازده روزه بود، به میدان آمدند.
به شکل طبیعی ممکن است همه این آثار جامعیت اثری که بازگو کننده سیراتفاقات این جنگ باشد، را دارا نباشند. اما واقعیت این است که در جنگ روایتها عنصر زمان و کارکرد آن بسیار مهم تر از ابعاد دیگر است. مثلا در نظر بگیرید نقش مستند سازی و تهیه مصالح آن در کشاکش جنگ تا چه اندازه حیاتی و تعیین کننده است. آن هم در جایی که صحنه جنگ به سرعت دستخوش تغییر است و زمان نقشی مهم در ثبت رویدادها و جزییات حوادث دارند.
از سوی دیگر بسیاری از تولیدات فاخر، هم در حوزه مستند و هم در حوزه داستانی بعد از گذشت سالها از وقوع رویداد ساخته شده اند. مثلا پیتر جکسون خالق سری فیلم های ارباب حلقه ها، فیلم مستندی دارد با نام « آنها نبایدپیر شوند» که اثری خلاقانه و دیدنی از نگاه آدمهایی است که در جنگ جهانی اول شرکت کردند. ویژگی منحصر بفرد و مهم این اثر آن است که تماما بر اساس مستندهای موجود از جنگ جهانی اول تولید شده است. در واقع جکسون با رجوع به آرشیو آثار جنگی، مستند فاخر و بسیار تاثیرگذاری تهیه کرده است...در حوزه آثار داستانی نیز وضع همین گونه است. یعنی تاثیر گذارترین آثار داستانی با موضوع جنگ مدتها بعد از خاتمه جنگ ساخته شدهاند. اما این موضوع هیچ چیز از وظیفه ذاتی سینما در قبال اتفاقاتی که پیرامونش می افتد کم نمیکند، بلکه بار دوچندانی نیز بر دوش سینما و مدیران آن می گذارد تا امکان تولید آثار بیشتری را در این حوزه فراهم آورند. چرا که مردم در زمانه فعلی نیز این حق را دارند که از پنجره سینما بتوانند گوشه ای از زندگی خود را به تماشا بنشینند.
در جنگ دوازده روزه نیز سینما و مدیران آن به وظیفه ذاتی شان عمل کردند و پای کار آمدند. آنچه مهم است این حقیقت روشن است که بدنه سینما و مدیران آن به واقعیت جنگ به عنوان رویدادی که برزندگی همه مردم ایران تاثیر گذاشت، بی توجه و بی اعتنا نبودند. و مجدانه تلاش کردند روایتگرِ صادقِ جنگی باشند که دشمن دیرینه در اواخر دهه چهارم انقلاب آن را ناجوانمردانه به ما تحمیل کرد.
اگر چه در شرایط آتش بس هستیم و مدت زیادی از آغازجنگ رمضان نگذشته است اما سینما تلاش کرده روایت خودش را نیز از این جنگ نا برابر داشته باشد. به جز حمله به بیمارستان ها، دانشگاهها و منازل مردم عادی و به شهادت رساندن جمع زیادی از هموطنانمان، جنایت باور نکردنی حمله به مدرسه شجره طیبه میناب و شهادت دانش آموزان دختر و پسر آنچنان خاطر مردم ما و آزادگان جهان را آشفت که به شکل طبیعی انتظارات برای تولیدات تصویری قدرتمند که بیانگر اوج مظلومیت مردم ما در برابر حجم عظیم خباثت و دنائت دشمن باشد ، اوج گرفت. با وجود اینکه تنها دو ماه از این واقعه گذشته و هنوز در بحبوبه جنگ هستیم بنیاد فارابی مصمم شده در این حوزه ورود کند و دست به تولید آثاری بزند که برگزاری مسابقه طرح و فیلمنامه با موضوع شهدای دانش آموز میناب از جمله آنهاست. این جدا از فیلم های کوتاه داستانی و مستندی است که با موضوع شهدای دانش آموز میناب جلوی دوربین رفتهاند یا قرار است بروند.
به نظر می رسد سینما با وجود هجمه ای که علیه آن می شود، کوشیده در بزنگاههای تاریخی نقش فعال و تاثیر گذار خود را ایفا کند و روایتگر اول رویدادهای بزرگ از جمله وقایع جنگ باشد./محبوبه محمدی
منبع:روزنامه اعتماد
